چرا به آدم‌هایی جذب می‌شیم که ما رو آزار می‌دن؟

بسیاری از افراد در مقطعی از زندگی خود متوجه می‌شوند که بارها به سمت افرادی جذب شده‌اند که در نهایت به آن‌ها آسیب عاطفی زده‌اند. این تجربه ممکن است به شکل رابطه‌ای پر از تنش، بی‌توجهی، کنترل‌گری، تحقیر یا بی‌ثباتی عاطفی ظاهر شود. پرسش مهمی که در چنین شرایطی شکل می‌گیرد این است: چرا با وجود تجربه‌های دردناک، دوباره به سمت چنین افرادی کشیده می‌شویم؟

پاسخ این پرسش ساده نیست و معمولاً به ترکیبی از عوامل روان‌شناختی، تجربیات دوران کودکی، سبک‌های دلبستگی و الگوهای شخصیتی بازمی‌گردد. در این مقاله تلاش می‌کنیم به‌صورت علمی و دقیق بررسی کنیم که چه سازوکارهایی باعث می‌شوند افراد گاهی به روابطی جذب شوند که در نهایت برای آن‌ها آزاردهنده یا آسیب‌زا است.

نقش سبک دلبستگی در جذب به روابط آزاردهنده

یکی از مهم‌ترین نظریه‌ها برای توضیح این پدیده، نظریه دلبستگی است. سبک دلبستگی الگوی عاطفی‌ای است که از سال‌های اولیه زندگی و نوع ارتباط کودک با مراقبان اصلی شکل می‌گیرد. افرادی که در محیطی با محبت پایدار، قابل پیش‌بینی و امن رشد کرده‌اند، معمولاً سبک دلبستگی ایمن دارند و در بزرگسالی روابط سالم‌تری را تجربه می‌کنند.

در مقابل، کسانی که در کودکی با بی‌ثباتی عاطفی، طرد شدن، کنترل شدید یا عدم توجه مواجه بوده‌اند، ممکن است سبک‌های دلبستگی ناایمن را تجربه کنند. یکی از این سبک‌ها، دلبستگی اضطرابی است. افراد دارای این سبک معمولاً به شدت به نزدیکی عاطفی نیاز دارند اما همزمان از ترک شدن نیز می‌ترسند. به همین دلیل ممکن است به سمت افرادی جذب شوند که رفتارهای متناقضی دارند؛ یعنی گاهی بسیار نزدیک و صمیمی هستند و گاهی ناگهان فاصله می‌گیرند.

این نوسان عاطفی، نوعی هیجان شدید ایجاد می‌کند که مغز آن را با عشق و صمیمیت اشتباه می‌گیرد. در واقع، رابطه‌ای که از بیرون ناسالم به نظر می‌رسد، برای فرد می‌تواند بسیار اعتیادآور و درگیرکننده باشد.

تکرار الگوهای آشنا از دوران کودکی

یکی از مفاهیم مهم در روان‌کاوی و روان‌شناسی تحلیلی، «تکرار الگوهای آشنا» است. ذهن انسان تمایل دارد تجربیات آشنا را—حتی اگر دردناک باشند—دوباره بازسازی کند. اگر فردی در کودکی عشق را همراه با اضطراب، بی‌توجهی یا سردی تجربه کرده باشد، ممکن است ناخودآگاه به سمت افرادی جذب شود که همان الگو را بازآفرینی می‌کنند.

به بیان ساده، مغز انسان گاهی «آشنا بودن» را با «امن بودن» اشتباه می‌گیرد. به همین دلیل فرد ممکن است در روابطی قرار بگیرد که برای دیگران غیرمنطقی یا حتی آسیب‌زا به نظر می‌رسد.

جذابیت شخصیت‌های کاریزماتیک اما ناسالم

برخی افراد دارای ویژگی‌هایی هستند که در نگاه اول بسیار جذاب به نظر می‌رسند؛ اعتمادبه‌نفس بالا، کاریزما، قدرت تأثیرگذاری بر دیگران و توانایی جلب توجه. با این حال، در برخی موارد پشت این جذابیت ظاهری الگوهایی از رفتارهای خودمحورانه، کنترل‌گرانه یا فاقد همدلی پنهان است.

افرادی با چنین ویژگی‌هایی ممکن است در ابتدای رابطه بسیار توجه‌گر، عاشقانه و پرانرژی باشند، اما به مرور زمان رفتارهایی مانند بی‌اعتنایی، تحقیر یا دستکاری عاطفی را نشان دهند. در چنین شرایطی، فرد مقابل ممکن است در چرخه‌ای از امید و ناامیدی گرفتار شود؛ چرخه‌ای که ترک آن بسیار دشوار است.

در برخی موارد، این نوع رفتارها می‌تواند با ویژگی‌های شخصیتی خاصی مرتبط باشد و در صورت شدت گرفتن، نیاز به مداخلات تخصصی مانند درمان اختلال شخصیت خودشیفته مطرح می‌شود. درمان‌های روان‌شناختی می‌توانند به فرد کمک کنند تا الگوهای ناسالم ارتباطی خود را بشناسد و مهارت‌های همدلی و تنظیم هیجان را تقویت کند.

وابستگی عاطفی و ترس از تنهایی

یکی دیگر از عوامل مهمی که می‌تواند افراد را در روابط آزاردهنده نگه دارد، وابستگی عاطفی شدید است. زمانی که فرد احساس می‌کند بدون رابطه یا بدون حضور فرد مقابل قادر به ادامه زندگی عاطفی نیست، ممکن است رفتارهای آسیب‌زا را تحمل کند.

این وابستگی گاهی با الگوهای شخصیتی خاصی مرتبط است. برای مثال، افرادی که به شدت نیازمند تأیید، حمایت و حضور دیگران هستند، ممکن است حتی در شرایطی که رابطه برای آن‌ها آسیب‌زا است نیز از جدا شدن اجتناب کنند. در چنین مواردی، رویکردهای تخصصی مانند درمان اختلال شخصیت وابسته می‌توانند به فرد کمک کنند تا استقلال روانی و اعتماد به نفس بیشتری پیدا کند و توانایی تصمیم‌گیری سالم در روابط را افزایش دهد.

چرخه جذب و طرد در برخی روابط

در برخی روابط ناسالم، الگویی به نام «چرخه جذب و طرد» دیده می‌شود. در این چرخه، فردی که رفتارهای آزاردهنده دارد ممکن است ابتدا با شدت زیادی محبت، توجه و صمیمیت نشان دهد. این مرحله باعث ایجاد احساس خاص بودن و ارزشمندی در طرف مقابل می‌شود. اما پس از مدتی، همان فرد ممکن است به طور ناگهانی سرد، بی‌تفاوت یا حتی انتقادی شود.

این تغییر ناگهانی باعث می‌شود فرد مقابل تلاش بیشتری برای بازگرداندن صمیمیت اولیه انجام دهد. در نتیجه، رابطه وارد چرخه‌ای می‌شود که در آن امید به بازگشت روزهای خوب، فرد را در رابطه نگه می‌دارد.

نقش تنظیم هیجان در روابط پرتنش

برخی افراد در تنظیم هیجانات شدید مانند خشم، ترس یا احساس رهاشدگی با دشواری مواجه هستند. این مسئله می‌تواند باعث ایجاد روابطی شود که در آن احساسات بسیار شدید و متغیر تجربه می‌شود. روابطی که در آن صمیمیت و فاصله، عشق و خشم یا وابستگی و طرد به سرعت جایگزین یکدیگر می‌شوند.

در چنین شرایطی، رویکردهای درمانی تخصصی مانند درمان اختلال شخصیت مرزی می‌توانند به افراد کمک کنند مهارت‌هایی مانند تنظیم هیجان، تحمل آشفتگی و ایجاد روابط پایدارتر را یاد بگیرند. درمان‌هایی مانند رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) در سال‌های اخیر نتایج بسیار مثبتی در این زمینه نشان داده‌اند.

چگونه می‌توان از این چرخه خارج شد؟

شناخت الگوهای تکرارشونده در روابط اولین گام برای تغییر آن‌هاست. بسیاری از افراد تا زمانی که به صورت آگاهانه به گذشته و الگوهای رفتاری خود نگاه نکنند، متوجه نمی‌شوند که در روابطشان الگوهای مشابهی در حال تکرار است.

روان‌درمانی می‌تواند به افراد کمک کند تا ریشه‌های عمیق این الگوها را درک کنند، باورهای ناکارآمد درباره عشق و ارزشمندی را اصلاح کنند و مهارت‌های ارتباطی سالم‌تری بیاموزند. در فرآیند درمان، فرد یاد می‌گیرد که چگونه مرزهای شخصی تعیین کند، نشانه‌های روابط ناسالم را زودتر تشخیص دهد و انتخاب‌های آگاهانه‌تری در روابط عاطفی داشته باشد.

جذب شدن به افرادی که ما را آزار می‌دهند، معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست؛ بلکه حاصل ترکیبی از سبک دلبستگی، تجربیات اولیه زندگی، الگوهای شخصیتی و نیازهای عاطفی حل‌نشده است. شناخت این عوامل می‌تواند به افراد کمک کند تا از تکرار روابط آسیب‌زا جلوگیری کنند و به سمت روابطی حرکت کنند که در آن احترام، امنیت و رشد متقابل وجود دارد.

در نهایت باید به یاد داشت که روابط سالم نه بر پایه اضطراب و ترس، بلکه بر اساس اعتماد، ثبات عاطفی و احترام متقابل شکل می‌گیرند. زمانی که فرد بتواند الگوهای درونی خود را بهتر بشناسد و بر آن‌ها آگاهانه کار کند، امکان ایجاد چنین روابطی به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد.

همراهی کلینیک روانشناسی آرون در مسیر ایجاد روابط سالم‌تر

اگر احساس می‌کنید در روابط عاطفی‌تان الگوهای تکرارشونده‌ی آسیب‌زا وجود دارد، یا اگر نشانه‌هایی از وابستگی عاطفی، نوسانات هیجانی، روابط آشفته یا جذب افراد آسیب‌رسان را تجربه می‌کنید،

متخصصان کلینیک روانشناسی آرون می‌توانند به شما کمک کنند این چرخه را بشکنید و روابطی امن‌تر و پایدارتر بسازید.

برای رزرو وقت مشاوره با متخصصان حوزه:

• درمان اختلال شخصیت مرزی

• درمان اختلال شخصیت خودشیفته

• درمان اختلال شخصیت وابسته

• و درمان‌های پیشرفته حوزه روابط و دلبستگی

می‌توانید از طریق تماس با کلینیک یا ثبت‌نام آنلاین وقت مشاوره آنلاین دریافت کنید.

رابطه سالم حق شماست، نه امتیازی که باید برای آن بجنگید.

کلینیک روانشناسی آرون همراه شماست.